Ateş insanlığın ilk buluşlarından biri olduğundan yüzyıllardan beri yanık yaralanması ile karşı karşıyadır.
Yanık yerindeki ilk yanık bakımı acil anlamda yanan veya yanmış kişinin söndürülmesidir. Yanma süreci mümkün olduğunca çabuk durdurulmalıdır. Koşan bir hastada rüzgarın etkisiyle alevler fazlalaşır ve sıcak hava baş, boyun ve yüz yanmalarına neden olur. Hastanın koşmasına kesinlikle izin verilmemelidir. Eğer kişi yanmaya devam ediyorsa hasta hemen yere yatırılmalı ve üstü kalın bez, kumaş, örtü veya battaniyelerle sarılarak hava ile teması kesilmelidir.
Kimyasal ajanlarla olan yanıkların önemi ajanın konsantrasyonuna ve temas süresine bağlıdır. Yine bu hastalarda asit, alkali ya da diğer kostik kimyasal maddelerce ıslanmış giysiler derhal çıkarılmalıdır. Yara ardından bol miktarda akar su ile uzun süre yıkanmalı, kimyasal ajan konsantrasyonun azaltılması ve karşı karşıya kalma süresi azaltılmalıdır. Nötralize edici spesifik ajanı araştırmaya kalkmak tedaviyi geciktirdiği gibi doku hasarını artmasına neden olabilir. Yanığa kuru kireç yol açmışsa öncelikle kireç parçaları uzaklaştırılarak yara su ile temizlenmelidir. Kirecin ıslanması ile ısı ürettiği ve yanığın ağırlığını artırabileceği akıldan çıkarılmamalı ve mümkün olduğunca çok su ile yıkanmalıdır.
Yanık eğer fosfor nedeniyle oluşmuşsa fosforun hava ile temasını hemen kesmek ve alev almasını önlemek için yara derhal iyi ıslatılmış bezlerle sarılmalı ya da su içine daldırılmalıdır.
Elektrik yaralanmalarında önce hasta ya şalteri kapatarak ya da iyi yalıtılmış kerpeten – karga burun gibi aletlerle tel kesilerek mümkün olduğunca çabuk elektrik akımından kurtarılmalıdır.
Hasta kapalı alanda yanmışsa hemen açık alana çıkarılmalı ve mümkümse % 100 oksijen verilmelidir.
Yanma durdurulduktan sonra yapılacak ilk işlem yanık alanının 30 dakika kadar soğuk su ya da buz torbası ile soğutulması çok önemlidir. Bu uygulama hem yanık ağrısını azaltacak, hem de yanığın derinleşmesini önleyecektir.
Olay yerindeki ilk müdahaleyi takiben orta ve büyük yanık yaralanması olan hastalar vakit kaybetmeksizin bir sağlık kurumuna yollanmalıdır. Sağlık kurumuna varış 45 dakikayı geçecekse ya da hasta da başka yaralanmalara bağlı kanama ve kan kaybı söz konusuysa hastaya bir sağlık mensubu tarafından damar yolu açılarak hemen serum verilmeye başlanmalıdır. Ciddi yanıklı kişilerde ağızda herhangi bir sıvı gıda veya su verilmemelidir.
Yanıklı hastalarda yanığın akut (acil ) dönemi atlatıldıktan ve hastanın hayati tehlikesi ortadan kalktıktan sonra yanıklı alanlarda bir takım lekeler ve bantlar (kontraktürler ) sekel olarak kalmaktadır. Bu sekeller görünümü bozmanın yanında kişinin fonksiyonlarını da etkilemekte ve kişiyi sakat bırakmaktadır. Bu sekellerin giderilmesinde biz plastik cerrahların kullandığı bazı yöntemler mevcuttur. Bunlar cerrahi olarak uygulanan yöntemler olup, yeniden deri grefti (parçası ile), doku genişleticisi (balon yöntemi) gibi uygulamalardır. Bu onarım yöntemleri kişideki sekellerin özelliklerine göre değişiklikler gösterip çoğu zaman kombine olarak kullanılırlar.
|
